SawaiBoonma.com

ปัจจัยพื้นฐานของเหตุการณ์ที่เราเห็น

ในช่วงนี้ข่าวใหญ่ในเมืองไทยได้แก่เรื่องคดียึดทรัพย์ 7.6 หมื่นล้านบาทซึ่งถูกกล่าวหาว่าได้มาด้วยความฉ้อฉล ข่าวใหญ่ในต่างประเทศมีหลากหลาย จากแผ่นดินไหวในเฮติซึ่งทำให้คนตายกว่าสองแสนคน สงครามซึ่งยังดำเนินต่อไปทั้งในอิรักและอัฟกานิสถาน ภาวะโลกร้อนที่ก่อให้เกิดความแห้งแล้งร้ายแรงและพายุใหญ่ เหตุการณ์เหล่านี้ดูจะไม่มีเหตุปัจจัยร่วมกัน แต่มันมีซึ่งได้แก่จำนวนคน การบริโภคของแต่ละคนและวิธีสร้างผลิตผลเพื่อสนองการบริโภคนั้น

ในด้านจำนวนคน เราทราบแล้วว่าในขณะนี้โลกมีประชากรราว 6.4 ล้านคนและยังเพิ่มขึ้นทุกวัน ทุกคนมีชีวิตอยู่ได้ด้วยการใช้ทรัพยากรโลกเพื่อการบริโภคซึ่งในที่นี้ไม่จำกัดอยู่แค่สิ่งที่เราใส่เข้าไปในปาก หากครอบคลุมสิ่งที่เราใช้ในการดำเนินชีวิตทั้งหมด ปราชญ์ที่ศึกษาปัญหาของโลกปัจจุบันพากันสรุปว่า โลกไม่มีทรัพยากรที่จะเอื้อให้คนกว่าหกพันล้านคนอยู่ได้โดยไม่ทำลายโลกและตนเองแล้ว หนังสือเล่มล่าสุดที่ชี้ให้เห็นประเด็นนี้อย่างดีเยี่ยมคือ One with Nineveh ของ Paul และ Anne Ehrlich ซึ่งมีบทคัดย่อเป็นภาษาไทยอยู่ในหนังสือชื่อ ธาตุ 4 พิโรธ

ในด้านการบริโภคของแต่ละคน ชาวโลกส่วนใหญ่ไม่เคยคิดจะจำกัดการใช้ทรัพยากรเพราะเมื่อมีรายได้ก็จะบริโภคเพิ่มขึ้นตามไปไม่ว่าการบริโภคนั้นจะมีความจำเป็นต่อการดำรงชีวิตอย่างแท้จริงหรือไม่ อาหารก็พยายามเสาะแสวงหาให้ได้มาซึ่งสิ่งแปลกใหม่ไม่ว่าจะเป็นหูฉลาม เป๋าฮื้อ หรือไข่ปลาคาร์เวีย ที่อยู่อาศัยก็สร้างกันใหญ่โตขึ้นเรื่อย ๆ และมากกว่าหนึ่งแห่ง เสื้อผ้าและเครื่องประดับประดาก็แสวงหามาสะสมกัน ยิ่งกว่านั้นยังแข่งขันกันใช้ทรัพยากรเพื่อการบันเทิงต่าง ๆ แบบไม่ยั้งคิดอีกด้วย ไม่ว่าจะเป็นการสร้างเรือสำราญ หรือการจัดงานเฉลิมฉลองที่ต้องใช้การเผาผลาญให้เกิดภาพตระการตา ทุกสังคมพยายามพัฒนาเศรษฐกิจกันชนิดเอาเป็นเอาตายส่วนใหญ่ก็เพื่อให้ได้มาซึ่งสิ่งที่ไม่มีความจำเป็นสำหรับการดำเนินชีวิตจริง ๆ

จำนวนคนที่มากขึ้นและการที่ทุกคนต้องการบริโภคมากขึ้นย่อมนำไปสู่การแย่งชิงกันที่เข้มข้น ความฉ้อฉลเป็นวิธีหนึ่งซึ่งใช้ได้ผลมานานในการแย่งชิงทรัพยากรทั้งในเมืองไทยและในเฮติ ในเฮติเกิดขึ้นมานานกว่าและได้พาประเทศไปสู่การทำลายป่าจนหมดสิ้น ความยากจนอย่างแพร่หลายและความล่มสลายของสังคม เมื่อเกิดแผ่นดินไหวจึงมีคนตายสูงมาก สงครามในอิรักและอัฟกานิสถานเป็นการแย่งชิงทรัพยากรระหว่างประเทศซึ่งมหาอำนาจใช้ความสามารถทางทหารที่เหนือกว่าบุกเข้าไปยึดทรัพยากรของผู้อื่น นอกจากสงครามทั้งสองนี้แล้ว ยังมีสงครามกลางเมืองในอีกหลายประเทศซึ่งต้นเหตุคือการช่วงชิงทรัพยากรต่าง ๆ รวมทั้งในคองโกและซูดาน

การสร้างผลิตผลแต่ละอย่างเพื่อสนองการบริโภคมักทำได้หลากหลายวิธีซึ่งล้วนมีผลพวงต่างกัน ในปัจจุบันการใช้พลังงานจากน้ำมันปิโตรเลียมเป็นประเด็นที่เด่นชัดที่สุดเนื่องจากการเผาผลาญน้ำมันก่อให้เกิดคาร์บอนไดออกไซด์จำนวนมาก อย่างไรก็ตาม พลังงานจำนวนเดียวกันอาจหาได้จากแหล่งอื่น เช่น กระแสลม กระแสน้ำ แสงแดดและพืช การผลิตพลังงานจากสิ่งเหล่านี้ล้วนมีผลพวงต่างกันทั้งสิ้น ในด้านการห่อของ การใช้ใบตองมีผลต่างกับการใช้พลาสติกและกระดาษ การไปทำงานอาจทำได้หลายทางจากการเดินด้วยเท้า การขี่จักรยาน การขี่รถเครื่อง การขับรถยนต์ ไปจนถึงการใช้บริการขนส่งสาธารณะ การกินอาหารเพื่อสนองความต้องการเบื้องต้นของร่างกายก็สามารถทำได้หลายวิธี เช่น อาหารจำพวกแป้งอาจได้จากข้าว ข้าวโพด เผือก มันสำปะหลัง มันฝรั่ง มันเทศและกล้วย เท่าที่ผ่านมามนุษย์เรามักเลือกใช้วิธีที่สร้างผลกระทบในทางลบสูง ภาวะโลกร้อนเป็นอาการหนึ่งซึ่งเป็นผลของปัจจัยพื้นฐานทั้งสามอย่าง

เมื่อเหตุปัจจัยเป็นเช่นนี้ การแก้ปัญหาย่อมต้องมาจากการลดจำนวนคนซึ่งอาจลดได้หลายวิธี จากการคุมกำเนิดซึ่งอาจทำด้วยสมัครใจไปจนถึงการสร้างแรงจูงใจต่าง ๆ รวมทั้งการบังคับ ในด้านการบริโภคของแต่ละคน เราจะไม่พิจารณาการบริโภคจำพวกสนองความจำเป็นเบื้องต้นซึ่งทุกคนจะต้องทำตามที่ร่างกายต้องการ นอกจากนั้นยังมีความจำเป็นอย่างอื่นที่ใช้ในการประกอบอาชีพและการดำเนินชีวิตประจำวันอีกด้วย เช่น การติดต่อสื่อสารและการเดินทาง สิ่งที่จะต้องพิจารณาเพื่อจำกัดอย่างจริงจังได้แก่การบริโภคที่เกินความจำเป็นซึ่งครอบคลุมจากสินค้าและบริการง่าย ๆ เช่น น้ำอัดลมผสมน้ำตาล ไปจนถึงสิ่งที่ต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมาก เช่น เรือสำราญและแหล่งการพนันจำพวกกาซิโน การจำกัดอาจทำโดยความสมัครใจ หรืออาจใช้นโยบายของรัฐ เช่น ระบบภาษี

ในด้านการสร้างผลิตผลเพื่อให้ทุกคนบริโภค ตอนนี้การวิจัยและพัฒนาได้พิสูจน์แล้วว่า เรามีทางสร้างได้หลากหลายวิธี เมื่อเวลาผ่านไป การวิจัยและพัฒนาก็จะหาทางเลือกให้เราเพิ่มขึ้นอีก เช่น การผลิตอาหารจำพวกพืชผัก เราสามารถทำได้ทั้งผ่านการใช้สารเคมีและการไม่ใช้สารเคมี ฉะนั้น เราต้องเลือกผักที่ปลูกด้วยวิธีไม่ใช้สารเคมีถ้าเราหวังจะให้การบริโภคพืชผักของเรามีผลกระทบในทางลบต่อสิ่งแวดล้อมน้อย หรือในกรณีที่เราต้องการรับประทานอาหารจำพวกแป้ง ถ้าเราต้องเลือกระหว่างข้าวกล้องกับก๋วยเตี๋ยว เราต้องเลือกข้าวกล้องเพราะมันใช้พลังงานในการผลิตน้อยกว่า การเลือกอาจทำด้วยความสมัครใจ หรือกระตุ้นด้วยนโยบายของรัฐ

เมื่อมองเหตุปัจจัยทั้งสามและความพยายามแก้ปัญหาของชาวโลกเท่าที่ผ่านมาจะเห็นว่า ณ เวลานี้มันยังไม่มีผลมากนักเพราะจำนวนคนยังเพิ่มขึ้น แต่ละคนยังต้องการบริโภคเกินความจำเป็นเพิ่มขึ้นและการผลิตส่วนใหญ่ก็ยังอยู่ในรูปเดิม ๆ ฉะนั้น การแย่งชิงกันนับวันจะยิ่งเข้มข้นยังผลให้เกิดความฉ้อฉลเพิ่มขึ้น ชาวต่างประเทศจะบุกรุกเมืองไทยโดยเฉพาะในรูปของการแฝงเข้ามากว้านซื้อทรัพยากรจำพวกที่ดินและแหล่งน้ำ เราจะทำอย่างไรที่จะป้องกันมิให้สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นจนเกิดความเสียหายใหญ่หลวงจึงเป็นการบ้านที่ทั้งรัฐบาลและทุกคนต้องช่วยกันทำอย่างเร่งด่วน

….
ดร.ไสว บุญมา ตีพิมพ์ในคอลัมน์ บ้านเขาเมืองเรา หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ ฉบับวันที่ 12 กุมภาพันธ์ 2553