SawaiBoonma.com

กระแสต่อต้านการเสริมสร้างทุนทางสังคม

เมื่อวันที่ 11 ผมเรียนว่าการจะพัฒนาประเทศให้ก้าวหน้าต่อไป สังคมไทยต้องเสริมสร้างทุนทางสังคมให้แข็งแกร่งขึ้น วันนี้จะเรียนว่า การทำเช่นนั้นนับวันจะยิ่งยากเนื่องจากปัจจัยพื้นฐานที่ขับเคลื่อนวิวัฒนาการโลกจะเป็นอุปสรรคที่หนักหนาสาหัสขึ้น ปัจจัยพื้นฐานมีสี่อย่างด้วยกันคือ ทรัพยากร จำนวนคน การบริโภคของแต่ละคนและเทคโนโลยี เราทราบดีแล้วว่าโลกมีทรัพยากรจำกัด นั่นเป็นสัจพจน์ ขณะนี้โลกมีประชากรเพิ่มขึ้นเป็นกว่า 6,800 ล้านคนแล้ว ทุกคนต้องบริโภค หรือใช้ทรัพยากรเพื่อยังชีวิต เทคโนโลยีถูกประดิษฐ์ขึ้นมาเพื่อแก้ปัญหา มันมีคุณอนันต์แต่มักแฝงโทษมหันต์มาด้วย

หากอเมริกาเสื่อมเพราะอนิจจัง ไทยกำลังเสื่อมทางลัด

การจัดอันดับความสามารถในการแข่งขันด้านเศรษฐกิจล่าสุดของ World Economic Forum ลดสหรัฐอเมริกาลงมาเป็นอันดับสองรองจากสวิตเซอร์แลนด์ นักวิจารณ์บางคนมองว่านั่นเป็นสัญญาณล่าสุดที่บ่งชี้ถึงความเสื่อมของสหรัฐหลังจากเป็นอภิมหาอำนาจมาหลายสิบปี จากมุมมองของสัจธรรมแห่งความเป็นอนิจจัง การเสื่อมอำนาจของสหรัฐย่อมเกิดขึ้น แต่จะเริ่มเสื่อมเมื่อไรยังเป็นปริศนา

Save Our Truly Golden Triangle and Save Ourselves

For some Thais, the term ‘Golden Triangle’ probably conjures up a border area lying between Thailand, Laos and Burma which was once infested with illicit activities such as drug smuggling and gun running. Lately, however, new policies and investment have made it a thriving center of legitimate economic activities – recent developments have made [...]

Indiscriminate Modernization May Harm Development

Every so often, Thailand has been mocked for having achieved rapid modernization without concomitant development.  But the rush to modernize by adopting everything new that comes along continues although its development values are questionable or, in some cases, outright harmful.  Take the rush to throw the capital market wide open with the concurrent establishment of [...]

คุยกับผู้อ่าน (5) คลื่นลูกที่ 4 และปัญหาโลกแตก

ก่อนพูดถึงคลื่นลูกที่ ๔ ขอทบทวนคลื่นสามลูกที่มักถูกกล่าวถึงบ่อย ๆ  คลื่นแต่ละลูกสะท้อนความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในวิถีชีวิตของมนุษย์  เทคโนโลยีใหม่ก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงนั้น  ย้อนไปในสมัยโบราณ มนุษย์เราดำรงชีวิตด้วยการหาของป่าและล่าสัตว์จนมาถึงเมื่อราว ๑๐,๐๐๐ ปีที่แล้วจึงเกิดเทคโนโลยีใหม่ซึ่งได้แก่การค้นพบวิธีปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์  การค้นพบนั้นก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ ได้แก่ การตั้งถิ่นฐานบ้านเรือนถาวรแทนการเร่ร่อนไปตามฤดูกาล  นั่นเป็นการเริ่มต้นของคลื่นลูกที่ ๑
คลื่นลูกที่ ๒ มาถึงเมื่อราว ๒๕๐ ปีที่ผ่านมาเมื่อเครื่องจักรกลถูกค้นพบส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในวิถีชีวิตของมนุษย์อีกครั้ง  การทำงานในโรงงานเข้ามาแทนที่เกษตรกรรม  เครื่องจักรช่วยให้ทุกคนสามารถสร้างผลิตผลเพิ่มขึ้นได้แบบก้าวกระโดด  การรักษาพยาบาลและอาหารการกินดีขึ้นยังผลให้คนเรามีชีวิตยืนยาวขึ้นเป็นเงาตามตัว
คลื่นลูกที่ ๓ ตามมาเมื่อราว ๓๐ ปีที่แล้วเมื่อคอมพิวเตอร์ หรือสมองกลซึ่งถูกค้นพบมาก่อนนั้นถูกนำมาเชื่อมต่อกันเป็นโครงข่ายที่ขยายออกไปครอบคลุมโลกอย่างรวดเร็ว  โครงข่ายเอื้อให้เราติดต่อสื่อสารกันได้ภายในชั่วพริบตาไม่ว่าจะอยู่ในส่วนไหนของโลก  การรักษาพยาบาลก้าวหน้ายิ่งขึ้นเนื่องจากสมองกลเอื้อให้ค้นหาสาเหตุของการเจ็บป่วยได้ง่ายพร้อมกับช่วยในการเยียวยา

เมื่อไม่นานมานี้เทคโนโลยีใหม่หลายอย่างถูกค้นพบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งทางด้านพันธุวิศวกรรมซึ่งจะทำให้มนุษย์มีอายุยืนยาวขึ้นแบบก้าวกระโดดเนื่องจากความก้าวหน้าทางการรักษาพยาบาลและความสามารถในการเปลี่ยนชิ้นส่วนของร่างกายได้เช่นเดียวกับการใช้อะไหล่เปลี่ยนชิ้นส่วนของเครื่องจักร  คนเราจะมีชีวิตอยู่ได้หลายร้อยปี  ตอนนี้ส่วนหน้าของคลื่นลูกที่ ๔ เริ่มปรากฏแล้ว
เฉกเช่นเทคโนโลยีที่ก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในอดีต เทคโนโลยีใหม่จะช่วยแก้ปัญหาได้มาก  แต่พร้อมกันนั้นมันก็จะสร้างปัญหาเพิ่มขึ้นด้วย  เทคโนโลยีใหม่ที่ก่อให้เกิดความก้าวหน้าในการรักษาพยาบาลจนทำให้เราอยู่ได้นานหลายร้อยปีมีต้นทุนสูงมาก  เนื่องจากทุกคนไม่อยากตาย  ฉะนั้น ใครก็อยากเข้าถึงเทคโนโลยีล่าสุด  แต่คนส่วนใหญ่จะมีรายได้ไม่เพียงพอ  นั่นจะเป็นปัญหาใหญ่หลวง  ในปัจจุบันนี้เทคโนโลยีใหม่ยังมาไม่ถึง แต่ทั่วโลกประสบปัญหาเรื่องไม่สามารถจ่ายค่ารักษาพยาบาลที่ทุกคนต้องการได้แล้ว  เมื่อเทคโนโลยีที่มีทั้งศักยภาพและต้นทุนสูงกว่ามาถึง ปัญหาจึงจะยิ่งหนักหนาสาหัสขึ้น
อีกประเด็นหนึ่งซึ่งจะสร้างปัญหาใหญ่หลวงด้วยคือ เมื่อคนเรามีอายุยืนยาวขึ้น โลกจะมีคนชรามากขึ้นเมื่อเทียบกับผู้ที่อยู่ในวัยทำงาน  ความสามารถในการผลิตย่อมตามไม่ทันความต้องการบริโภค  ยิ่งกว่านั้น เมื่อคนเรามีอายุยืนยาวเป็นร้อยปี โลกใบนี้ย่อมมีประชากรเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วอีกครั้ง  เนื่องจากทรัพยากรโลกมีจำกัดซึ่งเป็นสัจพจน์ การแย่งชิงกันย่อมเข้มข้นขึ้นด้วย
ปัญหาเหล่านี้ยังไม่มีทางแก้และไม่ค่อยมีใครคิดถึง มันจึงกำลังจะเป็นปัญหาโลกแตก

The Chaos Point – โลกย่างเข้าสู่ทางสองแพร่ง

ในช่วงนี้มีข่าวทุกวันเกี่ยวกับเหตุการณ์จำพวกเลวร้ายจนทำให้ดูเสมือนว่าโลกกำลังตกอยู่ในภาวะวิกฤติ  ในความเห็นของนักปรัชญาชื่อดังเชื้อสายฮังกาเรียน Irvin Laszlo นั่นเป็นเพราะโลกของเรากำลังสับสนวุ่นวายด้วยปัญหาสารพัดและกำลังเดินเข้าสู่ช่วงที่จะเกิดจุดพลิกผันอันสำคัญยิ่ง  หลังจากนั้นโลกจะวิวัฒน์ไปในทางไหนก็ได้ในสองทางนี้คือ เดินเข้าสู่ความล่มสลาย หรือไม่ก็จะเข้าสู่ยุคใหม่อันราบรื่นอย่างยั่งยืน  เพื่อสนับสนุนความเห็นนั้น เขาเพิ่งเขียนหนังสือเล่มใหม่ออกมาและตั้งชื่อว่า The Chaos Point: The World at the Crossroads
ผู้เขียนอ้างว่าในปัจจุบันโลกมีปัญหาหนักหนาสาหัสซึ่งแสดงอาการออกมาในรูปต่าง ๆ  เช่น

ใช่ … เมืองไทยมิใช่เฮติ

เมื่อปลายสัปดาห์ที่ผ่านมาเกิดจลาจลในเฮติทำให้คนเสียชีวิต และบาดเจ็บจำนวนมาก สาเหตุของจลาจล ได้แก่ ราคาของข้าว ถั่ว และผลไม้ที่พุ่งขึ้นไปอย่างรวดเร็ว จลาจลในเฮติต่างกับการประท้วงในอาร์เจนตินาซึ่งคอลัมน์นี้อ้างถึงเมื่อวันศุกร์ที่แล้ว แต่มีส่วนคล้ายกับจลาจลในหลายประเทศในตะวันออกกลางและแอฟริกา การประท้วงราคาอาหารแพงไม่ใช่ของใหม่ แม้แต่ในประเทศซึ่งไม่ยากจนนักก็มักเกิดขึ้น อาทิเช่น ในเม็กซิโกเมื่อต้นปีที่แล้วเมื่อราคาของอาหารหลัก ซึ่งทำจากข้าวโพดพุ่งขึ้นหลายเท่าตัว

Are We Rome?-ใครอยู่ได้ค้ำฟ้า (2)

บทที่ 3 พูดถึงวิวัฒนาการและผลกระทบของระบบอุปถัมภ์และการแปรรูปกิจการของรัฐไปให้เอกชน  ผู้เขียนอ้างถึงหลักฐานต่าง ๆ ที่บ่งชี้ว่า สังคมโรมันวางอยู่บนฐานอันกว้างใหญ่ของระบบอุปถัมภ์  ระบบนี้เปลี่ยนไปเรื่อย ๆ จนนักประวัติศาสตร์บางคนมองว่า ถ้าจะค้นหาปัจจัยที่ทำให้สังคมโรมันเสื่อมโทรมในตอนสุดท้ายไม่ต้องไปหาที่ไหนมาก หากให้ดูวิวัฒนาการของระบบอุปถัมภ์

Are We Rome? – ใครอยู่ได้ค้ำฟ้า? (1)

หลังจากสหภาพโซเวียตล่มสลายและสหรัฐอเมริกากลายเป็นอภิมหาอำนาจแต่เพียงประเทศเดียวเมื่อปี 2534 ผู้เชี่ยวชาญถกเถียงกันอย่างเข้มข้นมาตลอดว่าสหรัฐอเมริกาจะพัฒนาไปทางไหน  บางคนอ้างถึงการศึกษาที่สรุปว่าทุกอาณาจักรในอดีตล้วนล่มสลายตามสัจธรรมที่ว่า ไม่มีอะไรอยู่ได้ค้ำฟ้า  ฉะนั้นสหรัฐอเมริกาก็จะล่มสลายในวันหนึ่งข้างหน้าอย่างแน่นอน

วันรับคทามาจากผู้พยายามเสริมสร้างทุนทางสังคม

ท่านผู้อ่านที่เคารพ
อาจารย์ปราโมทย์ให้เกียรติผมโดยส่งคทาของคอลัมน์ “คิดถึงเมืองไทย” มาให้ คอลัมน์นี้มีประวัติยาวนานและกล่าวได้ว่าผู้ถือคทาล้วนสวมรองเท้าเบอร์ ๑๔-๑๕ กันทั้งสิ้น ผมสวมรองเท้าเบอร์ ๙ ฉะนั้นผมจะไม่สามารถวัดรอยเท้าของท่านเหล่านั้นได้แน่ แต่เมื่อรุ่นพี่ที่ผมเคารพรักและหนังสือพิมพ์ผู้จัดการให้ความไว้วางใจ ผมก็จะพยายามรักษาอุดมการณ์ของคอลัมน์ไว้อย่างสุดความสามารถ ขอเรียนว่าผมรับคทามาในฐานะผู้สืบทอดอุดมการณ์โดยจะประสานให้นักวิชาการสลับกันเขียน ในขณะนี้เรามีผู้เขียน ๔ คนรวมทั้งผมด้วย ท่านได้อ่านงานของคุณทวิช จิตรสมบูรณ์ คุณวิทยา วชิระอังกูร และคุณสุทธิพงษ์ ปรัชญพฤทธ์ บ้างแล้ว อีกไม่นานคุณชำนาญ พิเชษฐพันธ์ เนติบัณฑิตอังกฤษซึ่งมีลำนำชีวิตโดดเด่นและประสบการณ์หลากหลายจะมาร่วมหัวจมท้ายด้วย ในวันข้างหน้า คงจะมีผู้กระโดดเข้ามาร่วมเขียนเพิ่มขึ้น นอกจากนั้นอาจารย์ปราโมทย์ก็คงจะกลับมาเขียนบ้างเป็นครั้งคราวเมื่ออาจารย์คันไม้คันมือขึ้นมาและพอหาเวลาได้