คุยกับผู้อ่าน (2) คนกับธรรมชาติ
คราวที่แล้วผมพูดถึงบ้านนอกกรุงวอชิงตันว่ามีป่าอยู่รอบ จากมุมมองหนึ่ง ชาวอเมริกันดูจะพยายามอยู่กับธรรมชาติแบบไม่หักหาญ แต่ในขณะเดียวกันการแสวงหาความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีของเขาส่วนใหญ่จะมุ่งไปในทางเอาชนะธรรมชาติเช่นเดียวกับผู้นำในทางสร้างความก้าวหน้าในอดีต ประวัติศาสตร์บ่งว่า มนุษย์เราจะเอาชนะธรรมชาติได้เพียงชั่วคราวเท่านั้นทุกอารยธรรมจึงล่มสลายลงในที่สุด
ผมมีโอกาสไปเห็นซากของอารยธรรมโบราณจำนวนมาก แต่ไม่มีที่ไหนแสดงให้เห็นอานุภาพของธรรมชาติที่กำลังเอาชนะมนุษย์ได้ดีเท่ากับในเขมรซึ่งผู้อ่านหลายท่านคงได้ไปเห็นมาแล้ว ดังภาพข้างล่าง
สำหรับผม ภาพเช่นนี้มีลักษณะคล้ายงูเหลือมขนาดใหญ่ซึ่งกำลังตั้งใจเขมือบสิ่งก่อสร้างอันเป็นสัญลักษณ์ของอารยธรรมเขมรอย่างช้า ๆ จนกว่าเขมรจะสิ้นลมหายใจ
การเห็นภาพจำพวกนี้ทำให้ผมนึกไปต่าง ๆ นานา ในช่วงนี้เป็นฤดูฝน ผมจึงมักนึกถึงเรื่องน้ำท่วมโดยเฉพาะการท่วมกรุงเทพฯ และปริมณฑลซึ่งนับวันจะหนักหนาสาหัสยิ่งขึ้นเพราะภาวะโลกร้อนจะส่งผลให้ระดับน้ำทะเลสูงขึ้นและพายุร้ายแรงขึ้น ปัญหานี้คนไทยมักตระหนักกันดีอยู่แล้ว อย่างไรก็ตาม การป้องกันส่วนใหญ่ยังมุ่งไปที่การเอาชนะธรรมชาติโดยเฉพาะการคิดจะสร้างประตูน้ำขนาดยักษ์ปิดปากแม่น้ำเจ้าพระยาเช่นเดียวกับที่ชาวฮอลแลนด์สร้างที่ปากแม่น้ำใกล้เมืองรอตเตอร์ดัม ดังภาพข้างล่าง
คนไทยส่วนใหญ่คงไม่ทราบว่า ประตูนั้นอาจป้องกันผลกระทบของภาวะโลกร้อนได้เพียงจำกัดเนื่องจากชาวฮอลันดาสร้างมันขึ้นมาก่อนปัญหาโลกร้อนจะปรากฏ ในปัจจุบันนี้พวกเขาจึงหาวิธีอยู่กับน้ำทะเลใหม่ด้วยการปล่อยให้ทะเลกลืนผืนดินไปบ้างและด้วยการสร้างบ้านสะเทินน้ำสะเทินบกบ้าง
ผู้อ่านที่มีถิ่นฐานอยู่ในกรุงเทพฯ และปริมณฑลจะทำอย่างไรเป็นประเด็นใหญ่ที่ผมพยายามคิดหาทางออก แน่ละ ถ้าเป็นไปได้เราควรย้ายออกไปอยู่นอกเขตที่มีน้ำท่วม แต่เราคงทำได้เพียงจำกัด ทางออกของแต่ละคนคงต่างกันไปตามสภาวะ เช่น ผู้ที่จะซื้อหรือสร้างบ้านใหม่ก็ควรพิจารณาทางหนีทีไล่เรื่องปัญหาน้ำท่วมไว้ก่อน บ้านที่สร้างขึ้นมาอาจต้องอาศัยภูมิปัญญาไทยดั้งเดิม นั่นคือ เน้นการใช้ชั้นสอง ส่วนชั้นล่างปล่อยโล่งไว้แบบบ้านทรงไทยโบราณ ดังภาพด้านล่าง
สิ่งของที่เก็บไว้ชั้นล่างก็ควรเป็นจำพวกที่สามารถขนย้ายได้ง่ายเมื่อเกิดความจำเป็น หากจะซื้อบ้านจัดสรร ก็ต้องดูว่าผู้สร้างหมู่บ้านได้วางแผนเรื่องทางหนีทีไล่เรื่องน้ำท่วมไว้อย่างไร หากไม่แน่ใจก็อย่าซื้อ การงดซื้อคือมาตรการที่จะทำให้ผู้สร้างบ้านขายใส่ใจกับปัญหาน้ำท่วมอย่างเพียงพอ นอกจากนั้นก็อาจมีการปรับเปลี่ยนบ้านที่มีอยู่แล้วให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมมากขึ้น สำหรับผู้ที่อยู่นอกกรุงเทพฯ และปริมณฑล แนวคิดเรื่องการสร้างบ้านตามภูมิปัญญาไทยโบราณยังใช้ได้เสมอ แม้น้ำจะไม่ท่วม แต่การมีบ้านแบบยกใต้ถุนสูงจะช่วยป้องกันสัตว์ร้ายมิให้เข้าไปในบ้านได้ดีกว่าบ้านชั้นเดียว เราต้องไม่ลืมว่า บ้านเรามีงูพิษชุกชุม นอกจากความปลอดภัยจากสัตว์ร้ายแล้ว บ้านแบบนี้อากาศถ่ายเทได้ดีกว่าและป้องกันคนมือไวได้ดีกว่าบ้านชั้นเดียว
ไสว บุญมา
๒๒ สิงหาคม ๒๕๕๒
เราเอาชนะธรรมชาติไม่ได้ถาวร เพราะธรรมชาติมีพลังยิ่งใหญ่ เราก็เป็นผลิตผลของธรรมชาติ บรรพบุรุษเราหาทางอยู่กับธรรมชาติ อย่างเช่นบ้านใต้ถุนสูงดังที่อาจารย์ยกตัวอย่าง แต่ปัจจุบันนี้ราคาบ้านแบบนี้แพงกว่าบ้านตึกมากครับ
ที่จริงแล้วคนกรุงเทพหาซื้อเรือลำเล็กๆไว้ก็เข้าท่าดีเหมือนกัน เมื่อหนีไม่ได้ก็เตรียมพร้อมจะอยู่กับมันแบบไม่เครียดนัก
ขอบคุณครับคุณพิพัฒน์
ผมทราบว่ามีคนเตรียมเรือไว้บ้างแล้ว เรื่องปลูกบ้านใต้ทุนสูง ถ้าเราไม่คิดใช้ไม้แบบไทยเดิมจริง ๆ ซึ่งแสนหายาก ราคาไม่น่าจะแพงกว่าตึกมากนักเนื่องจากมันใช้วัสดุคล้าย ๆ กัน ถ้าเราเทียบกับบ้านชั้นเดียว บ้านใต้ถุนสูงคงราคาสูงกว่าแน่ แต่เรามีชั้นล่างไว้ใช้ทำอะไร ๆ ได้อีกมาก ขอยอมรับว่า ผมไม่เคยปลูกบ้านในเมืองไทยจึงไม่มีข้อมูลที่แน่นอน จะลองไต่ถามผู้มีความรอบรู้ดูอีกที
ไม่ลืมภูมิปัญญาชาวบ้านเป็นเรื่องสำคัญที่สุดครับ ปู่ย่าตายายเขาคิดมาระดับหนึ่งแล้ว ลองศึกษา ไถ่ถาม ก่อนจะ Ignore เรื่องดีๆ พวกนี้
ไม่มีใครรักเรา คิดถึงเรา เท่าพ่อแม่ปู่ย่าตายายของเราหรอกครับ
ก่อนเอาวิทยาการเข้ามา เอาวิทยาการที่เรามีมาทำให้เด่น ให้เห็นค่าดีที่สุดครับ
ชอบบ้านทรงไทยมาก เป็นความไฝ่ฝันว่าสักวันจะมี