SawaiBoonma.com

ใช่ … เมืองไทยมิใช่เฮติ

เมื่อปลายสัปดาห์ที่ผ่านมาเกิดจลาจลในเฮติทำให้คนเสียชีวิต และบาดเจ็บจำนวนมาก สาเหตุของจลาจล ได้แก่ ราคาของข้าว ถั่ว และผลไม้ที่พุ่งขึ้นไปอย่างรวดเร็ว จลาจลในเฮติต่างกับการประท้วงในอาร์เจนตินาซึ่งคอลัมน์นี้อ้างถึงเมื่อวันศุกร์ที่แล้ว แต่มีส่วนคล้ายกับจลาจลในหลายประเทศในตะวันออกกลางและแอฟริกา การประท้วงราคาอาหารแพงไม่ใช่ของใหม่ แม้แต่ในประเทศซึ่งไม่ยากจนนักก็มักเกิดขึ้น อาทิเช่น ในเม็กซิโกเมื่อต้นปีที่แล้วเมื่อราคาของอาหารหลัก ซึ่งทำจากข้าวโพดพุ่งขึ้นหลายเท่าตัว

การประท้วงในเฮติกลายเป็นจลาจลอย่างรวดเร็วจนมีคนตาย เพราะชาวเฮติราว 80% ยากจนมาก และประเทศตกอยู่ในภาวะล่มสลาย ความยากจนและภาวะล่มสลายมีความสัมพันธ์กันสูงมาก และเกิดจากสาเหตุพื้นฐานร่วมกัน

ผู้ที่มีโอกาสเปิดหนังสือของอดีตรองประธานาธิบดีอเมริกัน อัล กอร์ เรื่อง An Inconvenient Truth อาจจำภาพทางอากาศขนาดใหญ่ ซึ่งตีพิมพ์เต็มหน้า 222-223 ได้ ภาพนั้นเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างเฮติบนหน้า 222 กับสาธารณรัฐโดมินิกันบนหน้า 223 สองประเทศนั้นตั้งอยู่บนเกาะเดียวกันซึ่งมีภูมิอากาศร้อนชื้นและเคยเต็มไปด้วยป่าไม้ เฮติครอบคลุมซีกตะวันตกของเกาะและโดมินิกันครอบคลุมซีกตะวันออก ภาพนั้นแสดงให้เห็นอย่างแจ้งชัดว่าทางซีกของเฮติ พื้นที่ส่วนใหญ่ได้กลายเป็นสีน้ำตาล ส่วนทางซีกของโดมินิกันยังเป็นสีเขียวชอุ่ม

หนังสือเล่มนั้นมีคำอธิบายเพียงสั้นๆ เพราะผู้เขียนคงต้องการให้ภาพสร้างความประทับใจแก่ผู้อ่านเอง ผู้ต้องการรายละเอียด อาจไปอ่านหนังสือชื่อ Collapse ของศาสตราจารย์จาเรด ไดอะมอนด์ (บทคัดย่อของหนังสือทั้งสองเล่มนั้นมีอยู่ในหนังสือเรื่อง “กะลาภิวัตน์”) คำอธิบายได้แก่เฮติตัดไม้ทำลายป่า จนในขณะนี้มีพื้นที่ป่าเหลืออยู่เพียง 1% ของเนื้อที่ของประเทศเท่านั้น ส่วนโดมินิกันยังรักษาป่าไว้ได้ราว 28% ของเนื้อที่ ข้อมูลนี้อาจนำไปสู่การสรุปว่า ผู้ใดทำลายป่าให้หมดไป ผู้นั้นจะถูกทำลายด้วย

การสรุปเช่นนั้น อาจทำได้และก็ไม่ผิดเพราะย้อนไปในประวัติศาสตร์ หลายสังคมล่มสลายเพราะทำลายป่า ไม่ว่าจะเป็นสังคมมายา อานาซาซี หรืออีสเตอร์ แต่มันอาจง่ายเกินไปเนื่องจากยังมีปัจจัยสำคัญอื่นๆ ในเฮติอีก ในเบื้องแรกเนื่องจากประชากรของเฮติเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องมาเป็นเวลานาน ตอนนี้เนื้อที่จึงมีอัตราความหนาแน่นของประชากร สูงราวสองเท่าครึ่งของเมืองไทย จริงอยู่ความหนาแน่นนั้นโดยตัวของมันเอง อาจไม่สร้างปัญหาหนักหนาสาหัสนัก หากไม่ถูกซ้ำเติมด้วยปัจจัยร้ายแรงอื่นๆ

สำหรับเฮติปัจจัยร้ายแรงที่สุด ได้แก่ การปกครองเป็นเวลา 29 ปี โดยระบบเผด็จการอันแสนชั่วช้าของครอบครัวดูวาล์เยร์ ซึ่งเริ่มจากปี พ.ศ.2500 อันเป็นช่วงต้นของยุคที่ประเทศกำลังพัฒนาเริ่มเร่งรัดพัฒนาประเทศกันอย่างจริงจัง หลังจากประเทศส่วนใหญ่ในยุโรปและญี่ปุ่นได้ฟื้นจากความเสียหายในระหว่างสงครามโลกครั้งที่ 2 และหันมาให้ความช่วยเหลือแก่กลุ่มประเทศกำลังพัฒนา เพื่อหวังจะสกัดกั้นการแพร่ขยายของระบบคอมมิวนิสต์

ในยุคของการเร่งรัดพัฒนาประเทศนั้น การพัฒนาของเกาหลีใต้และไต้หวันบ่งว่าระบบเผด็จการ มิใช่อุปสรรคสำคัญของการพัฒนาเสมอไป อย่างไรก็ตาม ถ้ามองความเป็นไปในฟิลิปปินส์และเฮติ มันเป็นอุปสรรคใหญ่หลวง ระบบเผด็จการในเฮติชั่วช้ากว่าในฟิลิปปินส์ในยุคของเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส หลายเท่าและครองอำนาจอยู่ยาวนานกว่า ครอบครัวดูวาล์เยร์ใช้อำนาจผ่านตำรวจลับ ซึ่งจะจับใครไปฆ่าตัดตอนเมื่อไรก็ได้ ในภาวะเช่นนี้ชาวเฮติที่มีการศึกษาและสามารถหนีออกนอกประเทศได้จึงหนีไปอยู่เสียที่อื่น

ในขณะที่การลงทุนในเฮติแทบไม่มี เมื่อขาดการลงทุนการพัฒนาย่อมเกิดขึ้นไม่ได้ยังผลให้ชาวเฮติส่วนใหญ่ยากจน และต้องหาเลี้ยงชีพด้วยการตัดไม้ทำลายป่า เพื่อนำที่ดินมาใช้ผลิตอาหาร

ท่ามกลางความยากจนนั้นผู้มีอำนาจสามารถยักยอกเอารายได้ของรัฐ และความช่วยเหลือจากต่างประเทศ ไปเข้ากระเป๋าตัวเองได้ แล้วใช้จ่ายกันอย่างไม่อั้น ฉะนั้นพวกเขามีความเป็นอยู่อย่างหรูหราฟุ้งเฟ้อ จนก่อให้เกิดความเกลียดชังอย่างรุนแรง

ตัวอย่างของความฟุ้งเฟ้อที่ถูกอ้างถึงบ่อยๆ ได้แก่ เรื่องภรรยาของประธานาธิบดีจ่ายเงินจำนวนมาก เพื่อซื้อเสื้อกันหนาวขนสัตว์ชั้นเยี่ยมให้ตัวเองและเพื่อน เนื่องจากเฮติเป็นเมืองร้อนไม่เหมาะแก่การใช้เสื้อชนิดนั้น ภรรยาของประธานาธิบดีก็สั่งให้พนักงานของรัฐทำความเย็นของห้องที่จะมีงานราตรี จนหนาวปานตู้เย็นเพื่อให้พวกที่มีเสื้อกันหนาวราคาแพงได้มีโอกาสสวมเสื้ออวดกัน

แม้ครอบครัวนั้นจะถูกขับไล่ออกไปนอกประเทศหลัง 29 ปี แต่เฮติก็พัฒนาไม่ได้เพราะสังคมตกอยู่ในภาวะแตกแยกร้ายแรง จนถึงขั้นล่มสลาย ในขณะนี้ จึงต้องมีทหารขององค์การสหประชาชาติเข้าไปตั้งอยู่เพื่อช่วยดูแลความเรียบร้อย กระนั้นก็ตาม ทุกครั้งที่มีปัญหา การฆ่าแกงกันก็มักเกิดขึ้น

คงมีผู้มองว่าเมืองไทยไม่มีทางเป็นเช่นนั้น นั่นอาจจะจริง แต่ตอนนี้ราคาข้าวขึ้นไปอย่างรวดเร็ว ทำให้คนจนได้รับผลกระทบอย่างรุนแรง ราคาข้าวมีแนวโน้มจะสูงขึ้นไปเรื่อยๆ เพราะปัจจัยต่างๆ ดังที่กล่าวถึงเมื่อวันศุกร์ที่แล้ว คนไทยอาจไม่ถึงกับอดข้าวตาย แต่เมื่อไรคนจนซื้อข้าวไม่ได้ เมื่อนั้นสังคมไทยจะเกิดจลาจล ซึ่งจะเป็นชนวนให้เกิดสิ่งอัปมงคลต่อไป

อีกประการหนึ่งผู้มีเงินในเมืองไทยยังมักใช้เงินกันแบบฟุ้งเฟ้อเพื่ออวดอ้างความมั่งมี แม้ตอนนี้จะไม่มีข่าวเรื่องความบ้องตื้นของนักการเมืองนำไวน์ขวดละแสนบาทมาเปิดดื่มอวดกัน แต่ก็ยังมีข่าวการนัดซดหูฉลามเพื่อแบ่งผลประโยชน์กันบ่อยๆ พร้อมกับการใช้จ่ายกันแบบไม่อั้นในกิจการอื่นๆ การกระทำเช่นนั้นสร้างความแตกแยก เพราะคนไทยส่วนใหญ่มีความประทับใจว่า ความร่ำรวยได้มาจากความฉ้อฉล

นอกจากนั้น ยังมีข่าวไม่ขาดเรื่องการตัดไม้ทำลายป่าโดยเฉพาะจากการสนับสนุนของนายทุนสามานย์ ซึ่งสามารถตัดไม้ทำลายป่าได้ในหลายๆ กรณี เพราะมีนักการเมืองฉ้อฉลที่มีผลประโยชน์ทับซ้อนคุ้มครอง หรือร่วมด้วย หรือไม่ก็เป็นนายทุนเสียเอง

จริงอยู่คนไทยอาจไม่อดข้าวตายและเมืองไทยอาจไม่มีทางเป็นเฮติ แต่ยังมีโอกาสสูงที่จะเป็นคล้ายหลายประเทศ ในกลุ่มละตินอเมริกา ซึ่งต้องพัฒนากันอย่างต้วมเตี้ยมในช่วงหลังๆ นี้ เพราะความแตกต่างระหว่างคนจนกับคนรวย เพิ่มขึ้นอย่างไม่หยุดยั้ง ความฉ้อฉลอย่างแพร่หลายและการตัดไม้ทำลายป่ายังเกิดขึ้น เนื่องจากนักการเมืองไทยผู้ครองอำนาจอยู่ในปัจจุบัน คงไม่มีสติ และปัญญามาคิดถึงความสำคัญของปัจจัยเหล่านี้ จึงขึ้นอยู่กับผู้ที่หวังดีต่อบ้านเมืองว่าจะทำอย่างไร เพื่อจะป้องกันมิให้มันร้ายแรงยิ่งขึ้นไปอีก

———————-
บทความโดย ดร.ไสว บุญมา ตีพิมพ์ในคอลัมน์ บ้านเขาเมืองเรา หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ   วันศุกร์ที่ 11 เมษายน พ.ศ. 2551

เรื่องในหมวดเดียวกัน - Related posts

• ตัวชี้วัดการพัฒนาและปัญหาความยากจนกับการปฏิรูป (0)
• Globalization and Its Discontents-ความหม่นหมองของโลกาภิวัฒน์ (7-ตอนจบ) (3)
• เศรษฐกิจจะฟื้นเมื่อไร จะลงทุนอย่างไร (0)
• Globalization and Its Discontents-ความหม่นหมองของโลกาภิวัฒน์ (6) (0)
• การดำเนินชีวิต ตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง (2)